بنیاد ویکی‌مدیا، سازمان غیرانتفاعی پشت ویکی‌پدیا، در پرونده‌های حقوقی مهمی که حول حق نشر آموزش هوش مصنوعی شکل گرفته‌اند، موضعی میانه اتخاذ کرده است. این بنیاد روز جمعه با ارائه یک لایحه دوستانه (amicus brief) به دادگاه، از یک سو از قانونی بودن آموزش مدل‌های زبانی بزرگ (LLM) بر داده‌های دارای حق نشر دفاع کرد و از سوی دیگر بازتولید همان محتوا توسط چت‌بات‌ها را نادرست خواند. این پرونده‌ها شامل شکایت ناشران از جمله The New York Times علیه OpenAI و مایکروسافت است و ویکی‌مدیا در آن‌ها نه به نفع ناشران و نه به نفع شرکت‌های هوش مصنوعی طرفداری نکرده است.
موضع میانه ویکی‌مدیا در پرونده حق نشر آموزش هوش مصنوعی
ویکی‌مدیا در لایحه خود هشدار داده است که مواضع طرفین پرونده «کاربردهای بیش از حد گسترده و ساده‌شده دکترین استفاده منصفانه» را در حوزه هوش مصنوعی دنبال می‌کند. به گفته این بنیاد، یک پیروزی بدون ظرافت برای ناشران می‌تواند به دارنده‌های حق نشر اجازه دهد حتی استفاده‌های نوآورانه و تحول‌آفرین از آثارشان را «دروازه‌بانی» کنند.
در سوی دیگر، پیروزی شرکت‌های هوش مصنوعی نیز به گفته ویکی‌مدیا می‌تواند «چراغ سبزی برای نادیده گرفتن شرایط مجوز و تکه‌تکه کردن جریان دانش میان نویسندگان انسانی و مخاطبان» باشد. این سازمان تأکید دارد که دادگاه باید پیش از صدور رأی، تفاوت میان آموزش مدل و بازتولید محتوا را به دقت در نظر بگیرد.
💡 خرید اکانت چت جی پی تی — ChatGPT و Claude بدون فیلترشکن و با پرداخت تومانی
«ویکی‌مدیا نگران است که مواضع طرفین این پرونده، کاربردهای بیش از حد گسترده و ساده‌شده دکترین استفاده منصفانه را در مورد هوش مصنوعی دنبال کند.»
چرا ویکی‌مدیا نگران تأثیر حکم بر وب باز است؟
وب‌سایت‌های ویکی‌مدیا به گفته این بنیاد «به یکی از حیاتی‌ترین منابع داده برای تمام آموزش‌های هوش مصنوعی و یادگیری ماشین» تبدیل شده‌اند. اما همین سیستم‌ها بازدیدکنندگان را از این سایت‌ها دور می‌کنند و جوامعی را که این محتوا را نگهداری می‌کنند تضعیف می‌نمایند. ویکی‌مدیا می‌گوید این سیستم‌ها همچنین حق نشر را نقض می‌کنند: سرویس‌هایی مانند ChatGPT متنی را بازتولید می‌کنند که تحت مجوز Creative Commons به‌صورت آزاد منتشر شده، اما به شرایط آن مجوز پایبند نیستند.
در عین حال، این بنیاد اذعان دارد که مدل‌های زبانی بزرگ برای خود ویکی‌پدیا مفیدند: ویرایشگران می‌توانند از آن‌ها برای مقابله با خرابکاری، شناسایی نقض حق نشر و افشای اطلاعات خصوصی (doxxing) و یافتن مقاله‌های نیازمند بهبود استفاده کنند. استفن لاپورت، مشاور کل بنیاد ویکی‌مدیا، در بیانیه‌ای گفت: «رأیی که اصول استفاده منصفانه را به دقت اعمال نکند، می‌تواند پایداری دانش آزاد را تهدید کند و توسعه فناوری‌های متن‌باز را خفه کند و در نهایت دسترسی همه به اطلاعات را در هر دو حالت تحت تأثیر قرار دهد.»
پیشنهاد ویکی‌مدیا برای توازن در حق نشر آموزش هوش مصنوعی
ویکی‌مدیا یک راه‌حل میانه پیشنهاد می‌کند: به نظر این بنیاد، خزش (scraping) وب‌سایت‌ها نباید نقض حق نشر تلقی شود و استفاده از آثار دارای حق نشر برای پیش‌آموزش مدل‌های زبانی بزرگ بدون مجوز، زمانی که خروجی «چیزی جدید و متفاوت از منابع اصلی» ارائه دهد، باید استفاده منصفانه محسوب شود.
💡 خرید API هوش مصنوعی Claude و GPT — کلید API با شارژ تومانی و قیمت مناسب
اما اگر این مدل‌ها در پاسخ به پرسش کاربر، نسخه‌ای از مطالب را استخراج کنند و آن را «در حالی که جایگزین تعامل خوانندگان با آثار اصلی می‌شوند» به کاربران تحویل دهند، این کار باید نیازمند مجوز باشد. به گفته ویکی‌مدیا، تفاوت کلیدی این است که در حالت دوم، خروجی هوش مصنوعی صرفاً جایگزین اثر اصلی می‌شود و به اندازه کافی آن را دگرگون نمی‌کند تا واجد شرایط استفاده منصفانه باشد.
در چنین مواردی، شرکت‌های هوش مصنوعی باید الزامات مجوز را رعایت کنند. برای ویکی‌پدیا این به معنای ذکر منبع اصلی تحت مجوز Creative Commons است که همچنین مستلزم آن است که «هر بازترکیب یا اقتباس» نیز تحت همان مجوز باقی بماند.
موضع نیویورک تایمز و شرکت‌های هوش مصنوعی
نیویورک تایمز در شکایت خود استدلال می‌کند که OpenAI با خزش وب‌سایت این روزنامه برای ساخت مجموعه‌های داده آموزشی، حق نشر آن را نقض کرده است. این روزنامه خواستار تعریف گسترده‌تری از استفاده منصفانه در مورد مدل‌های زبانی بزرگ است. در مقابل، OpenAI و مایکروسافت هر دو می‌گویند استفاده از مدل‌های زبانی بزرگ مصداق استفاده منصفانه است.
💡 لیست مدل‌ها و قیمت API هوش مصنوعی — همه مدل‌های OpenAI، Anthropic و Google در یک‌جا
OpenAI پیش‌تر گفته است که بازتولید آثار «یک باگ نادر» است. مایکروسافت نیز در پرونده‌ای در سپتامبر اعلام کرد که تحلیل کارشناسان نشان داده Copilot به ندرت جملات کامل از محتوای خبری مورد استفاده برای زمینه‌سازی مدل را بازتولید می‌کند و این امر «به‌سختی هدف تحول‌آفرین آموزش LLM را تضعیف می‌کند».
چرا این خبر مهم است؟
برای کاربران و توسعه‌دهندگان ایرانی، نتیجه این پرونده‌ها می‌تواند به طور غیرمستقیم بر دسترسی به ابزارهای هوش مصنوعی و هزینه توسعه آن‌ها اثر بگذارد. اگر دادگاه‌ها آموزش مدل‌ها را به‌طور کامل نقض حق نشر بدانند، ممکن است شرکت‌ها مجبور شوند برای داده‌های آموزشی مجوز بگیرند یا از منابع محدودتری استفاده کنند. این موضوع می‌تواند کیفیت مدل‌های زبانی و در دسترس بودن آن‌ها را تحت تأثیر قرار دهد.
از سوی دیگر، اگر استفاده منصفانه بسیار گسترده تفسیر شود، ممکن است تولیدکنندگان محتوای فارسی نیز نتوانند از حقوق خود دفاع کنند. ویکی‌مدیا هشدار می‌دهد که هر دو حالت افراطی می‌تواند به «دانش آزاد» آسیب بزند. توسعه‌دهندگانی که روی پروژه‌های متن‌باز کار می‌کنند نیز ممکن است با تغییر قوانین، با محدودیت‌های جدیدی برای استفاده از داده‌های آموزشی مواجه شوند.
💡 خرید اکانت چت جی پی تی — ChatGPT و Claude بدون فیلترشکن و با پرداخت تومانی
جمع‌بندی
بنیاد ویکی‌مدیا با ارائه لایحه دوستانه در پرونده‌های حق نشر آموزش هوش مصنوعی، خواستار رویکردی ظریف‌تر شده است: آموزش مدل‌ها باید آزاد باشد، اما بازتولید محتوا بدون مجوز و بدون دگرگونی کافی، نقض حق نشر است. این موضع می‌تواند بر آینده دسترسی به دانش آزاد و ابزارهای هوش مصنوعی اثر بگذارد.
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده؛ اولین نفر باشید.